Dzisiaj jest: Sobota, 19 października 2019 rok


 

2.     UWARUNKOWANIA Środowiska PRZYRODNICZEgo

 

2.1.             Geologia i ukształtowanie terenu

Według podziału fizyczno – geograficznego Polski Poznań znajduje się w makroregionie Pojezierze Wielkopolskie. Miasto usytuowane jest na południkowo zorientowanej Przełomowej Dolinie Warty, dodatkowo rozdzielone rzeką Wartą na dwie jednostki morfologiczne; po zachodniej stronie rzeki na Wysoczyznę Poznańską, po stronie wschodniej na Wysoczyznę Gnieźnieńską. Obie wznoszą się na przeciętnych wysokościach od 80-90 m n.p.m. (mapa O/1). Na obszarze miasta znajdują się formy pradolinne rzek, rynny subglacjalne Cybiny, Głównej, Bogdanki, Strumienia Junikowskiego, Warty. W krajobrazie  wyróżniają się formy wysoczyzn morenowych z kulminacyjnym wypiętrzeniem Góry Moraskiej (154 m n.p.m.) oraz formy sandru Junikowsko – Przeźmierowskiego i Naramowicko – Umultowskiego. Układ dolin rzecznych oraz tereny zieleni wysokiej stanowią bazę powiązań podstawowego systemu przyrodniczego miasta. Poznań cechuje dość urozmaicone ukształtowanie terenu - widoczną formą jest Przełomowa Dolina Warty, której dno znajduje się na wysokości 45 m n.p.m. Jej szerokość w okolicach śródmieścia i Starego Miasta wynosi do 4 km natomiast w kierunku północnym ulega zawężeniu - w okolicach Umultowa szerokość wynosi do 1,5 km.

W budowie geologicznej Poznania wyróżnia się trzy zespoły skalne: osady kenozoiku, mezozoiku, peleozoiku. Najstarszymi utworami na obszarze miasta Poznania są skały karbońskie, głównie skały okruchowe (zlepieńce, piaskowce, mułowce, iłowce). Jurajskiego pochodzenia są natomiast wody termalne i zmineralizowane, występujące na terenie miasta w sąsiedztwie Jeziora Maltańskiego. Na terenie Poznania słabo reprezentowane są osady kredowe. Z trzeciorzędu pochodzą m.in. pokłady węgla brunatnego. Utwory holocenu stanowią natomiast głównie piaski różnoziarniste, mułki, gytie, torfy w dolinach rzek, których miąższość wynosi od 5 do 15 m.

Poznań posiada szacunkowe złoża torfów oraz złoża węgla brunatnego stanowiące fragment Rowu Poznańskiego (mapa O/3). Ze względu na obecny stan zagospodarowania i dynamikę rozwoju miasta, a także negatywne dla środowiska przyrodniczego skutki pozyskiwania węgla brunatnego metodą odkrywkową, złoża te w granicach miasta nie są przewidywane do eksploatacji. W granicach Poznania, w sąsiedztwie Jeziora Maltańskiego, występuje złoże wód termalnych. Wody mają odczyn chlorkowo – sodowy, a ich temperatura wynosi od 20-500C. Złoża wód mają zarówno znaczenie gospodarcze dla miasta (stwarzają perspektywy wykorzystania ciepła geotermicznego dla celów komunalno – bytowych) jak i ze względu na występowanie na terenie maltańskiego kompleksu rekreacyjno – sportowego, znaczenie rekreacyjne. Planowane jest wykorzystanie ich balneo – klimatycznych właściwości przy lokalizacji pływalni krytych z basenami sportowymi na Malcie.

Na terenie miasta znajdują się także surowce pospolite, reprezentowane przez złoża kruszywa naturalnego. Tereny górnicze wyznaczone zostały na podstawie przepisów odrębnych i dotyczą złóż pozyskiwanych w okolicach: Poznań – Krzesiny, Poznań – ulica Babicka.* Zasobowość eksploatowanych złóż wynosi od 45.700 do 267.600 ton, natomiast głębokość ich zalegania od 7 do 15 m. Powstawanie nowych obszarów górniczych związanych z dalszym wydobyciem surowców leży w gestii przedsiębiorców, dlatego też należy liczyć się z możliwością powstawania nowych tego typu obszarów (mapa O/4).

*-dla złoża Poznań Babicka decyzją Prezydenta Miasta Poznania z d. 14.06.05 r. orzeczono wygaśnięcie koncesji (patrz. TOM 2 KIERUNKI).

 

 

2.2.             Wody podziemne

Miasto Poznań pod względem podziału hydrogeologicznego Polski znajduje się w Rejonie Wielkopolski. Obszar Poznania posiada udokumentowane zasoby dyspozycyjne wód trzecio- i czwartorzędowych. Podstawowe znaczenie zarówno dla województwa wielkopolskiego jak i dla Poznania mają zbiorniki czwartorzędowych wód podziemnych (mapa O/2). Zasoby trzeciorzędowe są obecnie słabo eksploatowane ze względu na nadmierny pobór w latach ubiegłych i wytworzenie się leja depresyjnego w okolicach Mosiny.

Największe zasoby wód podziemnych występują na południe od Poznania, gdzie nakładają się dwa główne zbiorniki czwartorzędowych wód podziemnych:

-          GZWP Nr 150 Pradolina Warszawsko – Berlińska (PWB),

-          GZWP Nr 144 Wielkopolska Dolina Kopalna (WDK).

Szacunkowe zasoby dyspozycyjne zbiorników wynoszą odpowiednio 456,0 i 480,0 tys. m3/d, w przypadku PWB średnia głębokość zbiorników wynosi 25-35 m., a w przypadku WDK - 60 m. Ze względu na narażenie zanieczyszczeniami antropogenicznymi i intensywną wymianę wód infiltracyjnych z podziemnymi, Pradolina Warszawsko Berlińska stanowi obszar najwyższej ochrony (ONO), gdzie czas przenikania zanieczyszczeń określa się na 25 lat. Zbiornik Wielkopolskiej Doliny Kopalnej ze względu na dwukrotnie większą powierzchnię, dużą miąższość i zasobowość stanowi większą wartość zarówno dla województwa wielkopolskiego jak i dla miasta Poznania. Zbiornik określony został jako obszar wysokiej ochrony (OWO), gdzie czas przenikania zanieczyszczeń do warstwy wodonośnej jest dłuższy niż w PWB i wynosi od 25 do 100 lat (mapaO/2).

Na ww. zbiornikach wód podziemnych zlokalizowane jest ujęcie wody dla miasta Poznania - w Krajkowie koło Mosiny. Ujęcie to pokrywa 80% zapotrzebowania Poznania na wodę i zapewnia dostawę wód o wysokich parametrach jakościowych. Drugie ujęcie wody zlokalizowane na Dębinie, w obrębie miasta, zasilane jest w przewadze (87-92%) wodami powierzchniowymi rzeki Warty. Ma ono charakter infiltracyjny i zasilane jest za pośrednictwem systemów stawów. W związku z budową autostrady A–2 i przecięciem ujęcia, niezbędna jest przebudowa infrastruktury ujęcia. W chwili obecnej istnieje 291 studni głębinowych połączonych trzema lewarami, w tym 87 studni przeznaczono do likwidacji.

Ocena wód podziemnych w wybranych punktach badawczych sieci regionalnej województwa wielkopolskiego wykazała pewną poprawę jakości wód podziemnych w ujęciu statystycznym. W 2002 roku w województwie przeważały wody niskiej jakości (III klasy) stanowiące 58% przebadanych i pobranych prób.

W Poznaniu nie występują wody podziemne najwyższej klasy - Ia. Jakość wód w mieście ulega znacznej degradacji pod wpływem: nawozów, ścieków, odpadów i środków zimowego utrzymania. Głównymi punktami występowania potencjalnych zagrożeń dla wód podziemnych miasta są znajdujące się w sąsiedztwie: komunalne składowisko odpadów w Suchym Lesie, Zakład Farmaceutyczno – Chemiczny Synteza w Pobiedziskach, składowisko odpadów w Rabowicach (gm. Swarzędz), składowisko nawozów i środków ochrony roślin w Robakowie (gm. Kórnik), składowisko zakładów fosforowych w Luboniu. Na terenie Poznania zakładami przyczyniającymi się do bezpośredniego lub pośredniego zanieczyszczenia wód podziemnych są Centra S.A, Aquanet, Zespół Elektrociepłowni Poznańskich.

Zagrożeniem dla wód podziemnych jest obniżanie się zwierciadła wód czwartorzędowych na skutek suszy hydrologicznej, która miała miejsce w 1989 - 1993 r. Od 1999 roku obserwowane jest powolne odnawianie zasobów, wzrasta ilość opadów, co ma przełożenie na zwiększenie stanów rzek.

 

 

2.3.              Wody powierzchniowe

Na terenie Poznania występują dwa jeziorapolodowcowe Jezioro Kierskie (288 ha) i Jezioro Strzeszyńskie (35 ha) oraz liczne zbiorniki sztuczne. Podbudowę hydrologiczną stanowi także duża liczba stawów znajdująca się na obszarach parkowych i terenach zieleni. Jeziorność miasta Poznania wynosi 1,14% i przekracza średnią dla województwa, która wynosi 1%. Wszystkie poznańskie jeziora pozostają pod znacznym wpływem antropopresji. Największym problemem jest zanieczyszczenie wód jeziornych substancjami biogennymi i bakteriologicznymi. Raport za rok 2002 Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, w ocenie stanu wód jeziornych, zaklasyfikował jedynie Jezioro Strzeszyńskie jako posiadające II klasę czystości, Jezioro Kierskie natomiast uzyskało III klasę. Wody w pozostałych zbiornikach zakwalifikowano jako pozaklasowe. Pozytywne oceny przydatności zbiorników jako kąpielisk, uzyskały w ramach nadzoru sanitarnego w lipcu 2004 r. dwa naturalne jeziora. Pozostałe zbiorniki ze względu na niską przeźroczystość i obecność biogenów zostały dopuszczone do użytkowania warunkowo.

Stan wód powierzchniowych płynących na terenie miasta zakwalifikowano jako pozaklasowe. Raport WIOŚ za 2002 rok wykazał w m.in. ponadnormatywne stężenia zanieczyszczeń wód rzeki Warty i jej dopływów na terenie miasta, a w szczególności: azotu azotynowego, fosforu ogólnego, podwyższone zawartości cynku i miedzi, nadmierną zasobowość substancji biogennych i zanieczyszczeń bakteriologicznych. Nie stwierdzono podwyższonych stężeń związków fenolowych, detergentów i metali ciężkich. Największe zastrzeżenie natomiast budził stan sanitarny wód oraz ich saprobowość – intensywność rozkładu obumarłej materii organicznej. Jedynie wody Różanego Potoku w ocenie czystości zakwalifikowane zostały do II klasy czystości.

Stan wód płynących na terenie miasta wykazuje stałą tendencję poprawy czystości, jednak nie ma ona bezpośredniego przełożenia na obowiązującą w 2002 roku trzystopniową klasyfikację czystości śródlądowych wód powierzchniowych. Głównymi źródłami zanieczyszczeń wód powierzchniowych miasta są m.in. kanalizacja deszczowa Poznania i Lubonia, zrzuty nie oczyszczonych ścieków, odwodnienia z nielegalnych wysypisk śmieci, a także zakłady przemysłowe.

Niekorzystny wpływ na stan wód powierzchniowych miasta ma także niewłaściwa gospodarka rolna, a w szczególności spływ wód zanieczyszczonych azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych. Rozporządzenie dyrektora RZGW w Poznaniu z dnia 12.12.2003 r. wyznacza obszar, z którego odpływ azotu ze źródeł rolniczych do wód powierzchniowych należy ograniczyć. Określony teren obejmuje m.in. Szczepankowo, Michałowo, Spławie, Krzesinki, Michałówkę, Głuszynę.

 

 

2.4.             tereny zielENI

2.4.1.        Struktura zieleni

Na strukturę zieleni w mieście składają się:

·         lasy,

·         łąki i pastwiska,

·         parki i zieleńce,

·         zieleń fortów,

·         ogrody dydaktyczne i zoologiczne,

·         cmentarze.

lasy

Tereny lasów w mieście obejmują ok. 4082 ha, z czego 2.640 ha to lasy komunalne, 1156 ha stanowią lasy państwowe, a 286 ha lasy prywatne i inne. Lasy stanowią element klinowo - pierścieniowego układu zieleni miasta (głównie klin wschodni, zachodni i południowy). Lasy te, jako należące do grupy lasów ochronnych podlegają szczególnej ochronie, niemniej ich drzewostan, podobnie jak i innych lasów w Polsce, narażony jest na choroby i uszkodzenia powodowane przez grzyby i szkodniki oraz zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Dominują siedliska borowe (bory mieszane, bory mieszane świeże, bory suche).

łąki i pastwiska

Tereny łąk i pastwisk zajmują w mieście 645 ha. Największe obszary łąk i pastwisk znajdują się w dolinie rzeki Warty oraz wzdłuż Michałówki i wzdłuż Strumienia Junikowskiego.

 

 

parki i zieleńce

W mieście znajduje się 552 ha parków i skwerów, a także zieleń towarzysząca obiektom komunikacyjnym (ok. 150 ha) i zieleń towarzysząca innym obiektom (m.in. zakładom przemysłowym i usługowym, szpitalom, obiektom sportowym, zieleń osiedlowa i przydomowa).

Zieleń ta charakteryzuje się różnym stanem utrzymania, zależnym od zabiegów pielęgnacyjnych właściciela lub użytkownika terenu, niemniej podlega ona w całości w zakresie jej usuwania nadzorowi administracyjnemu Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego. Antropopresji podlegają często tereny zieleni osiedlowej ze względu na lokowanie na ich terenie parkingów i garaży.

zieleń fortów

Zieleń towarzysząca XIX wiecznym fortom stanowi ok.158 ha. Są to pozostałości dawnej zieleni na tych obiektach – (zadrzewienia maskujące, pas przeszkód na stokach, maska tłowa, układy liniowe wzdłuż baterii i aleje towarzyszące drogom rokadowym). Aktualnie jest to głównie roślinność spontaniczna, porastająca i niszcząca pozostałości dawnych obiektów militarnych.

Zieleń fortów stanowi również schronienie dla nietoperzy zamieszkujących wnętrza tych budowli.

ogrody dydaktyczne i zoologiczne

Ogółem w mieście ogrody specjalistyczne i zoologiczne zajmują powierzchnię 134 ha.

Na terenie Poznania znajdują się trzy ogrody dydaktyczne znajdujące się w gestii:

-          Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza – ogród botaniczny,

-          Akademii Rolniczej – ogród dendrologiczny,

-          Akademii Medycznej – ogród farmakognostyczny.

Ogrody specjalistyczne stanowią nie tylko ważne fragmenty przestrzeni o znaczeniu naukowym, lecz także krajobrazowym i wypoczynkowym (ogród botaniczny).

Miasto posiada dwa ogrody zoologiczne:

-          stary ogród zoologiczny – ze względu na położenie w zwartej zabudowie śródmiejskiej nie ma możliwości rozwoju przestrzennego, stopniowa funkcja parkowa wypiera funkcję wiodącą;

-          nowy ogród zoologiczny – Wielkopolski Park Zoologiczny - posiada dużą powierzchnię terenu (ok. 100 ha), stopniowo przejmuje inwentarz Starego ZOO.

cmentarze

Ważną funkcję w strukturze zieleni miasta pełni zieleń cmentarna. Tworzą ją charakterystyczne gatunki drzew i krzewów, które ze względu na swą rolę, wiek i miejsce występowania powinny cieszyć się szczególnym szacunkiem. W mieście ok. 250 ha terenów przeznaczonych jest pod cmentarze, z czego 191,37 ha zajmują dwa cmentarze komunalne (na Miłostowie - 98 ha i na Junikowie – 92 ha), pozostałe 30 ha stanowią cmentarze parafialne.

miejsca pocmentarne

W mieście znajduje się wiele miejsc, będących pozostałościami po nieistniejących cmentarzach. Aktualnie pełnią one funkcje parków lub skwerów, a w nielicznych przypadkach pobudowano na nich obiekty kubaturowe (na terenie MTP pozostawiono starodrzew, będący fragmentarycznym reliktem dawnego cmentarza).

 

 

 

2.4.2.        Kliny zieleni

Zieleń w Poznaniu ukształtowana została na przestrzeni lat w postaci systemu klinowo - pierścieniowego, gdzie kliny zieleni, wykorzystując naturalne ukształtowanie dolin rzecznych (Warta, Bogdanka, Cybina) wkomponowują się z czterech stron do wnętrza miasta, w układzie wschód - zachód i północ - południe. Dodatkowo wykształcił się w południowej części miasta klin zorientowany na linii pn. zachód – płd. wschód, wykorzystujący naturalne ukształtowanie dolin Strumienia Junikowskiego i Głuszynki (Kopli). Głównym celem kreowania klinów zieleni jest ochrona wód i zapewnienie właściwego nawietrzania.

W klinach przeważają tereny zalesione. Pozostałe tereny klinów stanowią: ogrody działkowe, parki i parki podworskie, łąki i pastwiska oraz cmentarze.

W ostatnich kilkunastu latach zauważalny jest nie tylko brak przyrostu zieleni w klinach, ale jej częściowy ubytek. Najważniejsze czynniki wpływające na degradację terenów zieleni to:

-          traktowanie zieleni jako rezerwy terenu pod zabudowę,

-          niszczący wpływ transportu na zieleń (eliminacja drzew przy modernizacji dróg),

-          zanieczyszczenia powietrza wzdłuż tras komunikacyjnych,

-          pogarszanie warunków glebowych z powodu nadmiernego zasolenia oraz z powodu uszczelniania powierzchni,

-          niedobór wody i niewystarczające napowietrzanie wgłębne,

-          niekorzystne warunki klimatyczne ostatnich lat (susze letnie i mroźne zimy),

-          brak środków finansowych na prawidłowe zabiegi konserwacyjne i nowe tereny zieleni miejskiej,

-          dewastacja przez mieszkańców.

 

 

2.5.             Rolnicza przestrzeń produkcyjna

Na terenie miasta przeważają gleby piaskowe, w tym piaski gliniaste lekkie (pgl) i piaski słabo gliniaste (ps).

Pod względem typu przeważają gleby pseudobielicowe i brunatne właściwe, a w dolinach rzek i strumieni – mady, gleby murszowo-mineralne i mułowo-torfowe.

 

RII

9,6 ha

RIIIa

346,2 ha

RIIIb

629,8 ha

RIVa

2364,5 ha

RIVb

749,0 ha

RV

2088,4 ha

RVI

778,4 ha

RVIz

100,2 ha

Tab.1 Powierzchnie terenów rolnych w poszczególnych klasach bonitacyjnych.

 

 

 

 

Rys.1 Udział poszczególnych klas gleb w skali miasta w układzie procentowym.

 

Z zestawienia tabelarycznego i wykresu wynika, iż na terenie miasta najwięcej jest gruntów klas IVa i V.

 

Ocena stanu gleb

Najmniej przekształcony skład gleb (najbliższy naturalnemu) stanowią gleby użytkowane rolniczo, obejmujące ok. 31% powierzchni miasta. Zauważalny jest proces zmniejszania się powierzchni rolnej na terenie miasta w tempie ok. 1,5% powierzchni rolnej rocznie (0,6% powierzchni miasta ogółem).

Stopień zanieczyszczenia gleb oraz poziom degradacji i dewastacji chemicznej gruntów w Poznaniu nie wykazuje przekroczeń norm i wskaźników jakości lub też naruszenia te są nieznaczne, o sporadycznym charakterze i zasięgu, i zanieczyszczenia te nie stanowią istotnego zagrożenia. W większości stopień skażenia gleb występuje na poziomie naturalnej zawartości metali ciężkich.

Wysoki poziom zawartości ołowiu stwierdzono jedynie w glebach obszarów miasta leżących w pobliżu dróg, gdzie występuje duże natężenie ruchu kołowego, jednakże stężenie ołowiu w glebie szybko się zmniejsza, osiągając w odległości do 20 m od jezdni znacznie mniejszą koncentrację. Niemniej w niektórych przypadkach wartość ta przekracza jeszcze wartości normatywne, co ma istotne znaczenie w przypadku ogrodów działkowych w rejonie ulic Lechickiej, Krauthoffera, Hetmańskiej, Arciszewskiego, Reymonta, Dolnej Wildy i Drogi Dębińskiej.

 

Ogrody działkowe

Na terenie miasta Poznania znajduje się około 90 ogrodów działkowych. Ogrody działkowe pełnią funkcję rolniczą jak i wypoczynkową. W dużej mierze zależy to od indywidualnych decyzji użytkowników ogrodów. Zainteresowanie mieszkańców ogrodami działkowymi nie spada.

Około 20 tys. działek (nie licząc położonych poza granicami miasta) angażuje około 80 tys. mieszkańców miasta. To nie tylko produkcja warzyw ważna dla ludzi o skromnych dochodach lecz także szczególna forma wypoczynku zwłaszcza ludzi starszych.

Ogrody działkowe zajmują powierzchnię ok. 804 ha, z czego 126 ha jest objętych wieczystym użytkowaniem, 250 ha znajduje się w użytkowaniu na czas nieoznaczony, 328 ha nie ma uregulowanego stanu prawnego, a część przeznaczonych jest do likwidacji lub przeznaczonych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego pod inne funkcje.

Ogrody działkowe stanowią poważną powierzchnię zieleni miejskiej o specjalnym przeznaczeniu, jednakże ze względu na wzrost znaczenia zanieczyszczeń pochodzących od komunikacji (głównie metale ciężkie), niektóre z nich, przylegające bezpośrednio do dróg intensywnie użytkowanych, winny zmienić charakter z użytkowania do celów produkcji żywności na charakter rekreacyjny.

 

 

2.6.             Powietrze atmosferyczne

Ocena jakości powietrza dokonywana jest dla strefy, którą stanowi aglomeracja powyżej 250 tys. mieszkańców (obszar powiatu nie wchodzi w skład aglomeracji). Diagnozowanie stanu powietrza przeprowadzane jest  według dwóch kryteriów; dla ochrony zdrowia ludności i dla ochrony roślin. W Poznaniu od 1995 roku notowany jest systematyczny spadek stężeń pyłu P10, dwutlenku siarki (SO2) i dwutlenku azotu (NO2) i tym samym poprawa jakości powietrza. Według badań przeprowadzonych w 2002 roku przez WIOŚ, w Poznaniu pod względem kryterium ochrony zdrowia prawie wszystkie monitorowane parametry mieściły się w klasie A, oznaczającej, że poziom stężenia nie przekroczył wartości dopuszczalnej. Wyjątek stanowiło stężenie NO2, które mieściło się w klasie niższej – B, oznaczającej, że poziom stężenia znajduje się powyżej wartości dopuszczalnej powiększonej o margines tolerancji. W ogólnej klasyfikacji miasto Poznań ze względu na przekroczenia dla jednego z parametrów (NO2) otrzymało ocenę ogólną - B. Natomiast według kryterium ochrony roślin cały powiat ziemski poznański otrzymał klasę najwyższą - A.

Na terenie województwa wielkopolskiego nie wskazano stref do sporządzenia programów naprawczych zarówno według kryteriów ochrony zdrowia jak i według kryteriów ochrony roślin. Nie wykazano także obszarów, dla których konieczne jest przeprowadzenie badań w celu potwierdzenia potrzeby podjęcia działań na rzecz poprawy jakości powietrza. Natomiast ze względu na przekroczenia; pyłu PM10, NO2 odpowiednio dla powiatu poznańskiego i miasta Poznania, określono strefy, na terenie, których istnieje potrzeba przeprowadzenia działań na rzecz poprawy jakości powietrza. Działania takie zostały podjęte w 2003, a badane powietrze pod kątem ochrony zdrowia otrzymało wówczas najwyższą klasyfikację - A.

Obszarami, które najbardziej narażone są na negatywne wpływy zanieczyszczeń ze względu na intensywną zabudowę, ruch komunikacyjny i trudną przewietrzalność stanowią tereny śródmieścia i pozostające w bliskim sąsiedztwie centrum dzielnice takie jak część Jeżyc, Wildy, Grunwaldu (mapa O7). W wymienionych obszarach przyczyną nagromadzenia negatywnych substancji jest przewaga budynków korzystających z małych kotłowni węglowych lub indywidualnych pieców węglowych. Można przyjąć, że głównym źródłem zanieczyszczeń powietrza w Poznaniu jest transport samochodowy, a dopiero w następnej kolejności emisja niska związana z sektorem komunalno – bytowym. Emisję ze źródeł mobilnych generuje ruch komunikacyjny szczególnie na głównych kierunkach takich jak Warszawa – Szczecin, Wrocław – Gdańsk. Część zanieczyszczeń pochodzi również z poza granic miasta Poznania. Przykładem są Zakłady Chemiczne w Luboniu, które za pośrednictwem wiatrów zachodnich dostarczają z własnych terenów zanieczyszczenia do Poznania. W samym mieście do zakładów przemysłowych wpływających na stan zanieczyszczenia powietrza należą: Zespół Elektrociepłowni Poznańskich - ECI Garbary i ECII Karolin.

 

 

2.7.             Obszary prawnie chronione

Na skutek nowelizacji ustawy z dnia 16 października 1991 roku o ochronie przyrody i braku w przepisach przejściowych (ustawa z dnia 7 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody - Dz. U. z 2001 r. Nr 3, poz. 21) zapisu utrzymującego w mocy akty prawne powołujące użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo – krajobrazowe, stanowiska dokumentacyjne; zgodnie ze stanowiskiem i interpretacja prawną Ministerstwa Środowiska ww. formy ochrony przyrody utraciły moc obowiązującą.

Zgodnie z powyższym, na terenie miasta Poznania istnieją ustanowione odrębnymi przepisami prawa - dwa rezerwaty przyrody, użytki ekologiczne lub ich części znajdujące się w granicach zatwierdzonych miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego dotyczy to użytków: Fort V, Wilczy Młyn, Główna, Olszak I.

 

W granicach miasta znajdują się następujące formy ochrony przyrody:

·                           Rezerwaty:

o        „Żurawiniec” powołany zarządzeniem MLiPD z dnia 20.10.1959 roku, (M.P.59.93.497) o powierzchni 1,27 ha,

o        „Meteoryt Morasko” powołany zarządzeniem MliPD z dnia 24.05.1976 roku (M.P.76.24.108) o powierzchni 53,79 ha.

Powierzchnia rezerwatów wynosi 55,06 ha, co w skali miasta stanowi 0,2 % miasta. Wymienione rezerwaty przyrody nie posiadają planów ochrony oraz wyznaczonych otulin.

·                           Użytki ekologiczne lub ich części: Fort V, Wilczy Młyn, Główna, Olszak I

Użytki ekologiczne stanowią 0,4% powierzchni miasta (115,9 ha). Powierzchnia użytków powołanych i objętych ochroną prawną na gruntach miejskich wynosi 78,2 ha co stanowi 0,3%.

·                           Drzewa pomnikowe i aleje pomnikowe wpisane do wojewódzkiego rejestru pomników przyrody.

 

Obszary natura 2000 zgłoszone do zatwierdzenia przez komisję europejską: PLH300001 biedrusko i PLH300005 fortyfikacje w Poznaniu.

 

 

2.8.             Uwarunkowania europejskie

Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej zobowiązało nasz kraj do przyjęcia aktów prawnych Unii – dyrektyw: Dyrektywy Siedliskowej 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory oraz Dyrektywy Ptasiej 79/409/EWG w sprawie ochrony dziko żyjących ptaków. Dokumenty te zobowiązały rządy państw członkowskich do wyznaczenia odpowiednio; Specjalnych Obszarów Ochrony (SOO) oraz Obszarów Specjalnej Ochrony (OSO). Wyznaczone tereny utworzą europejską sieć ekologiczną NATURA 2000. W województwie wielkopolskim do europejskiej ochrony wskazano 13 obszarów o powierzchni powyżej 100 ha, stanowiące 10% powierzchni województwa oraz jeden obszar punktowy - pierścień fortyfikacji poznańskich.

Dodatkowo Corine – program ochrony różnorodności biologicznej zjednoczonej Europy stanowi podstawę systemu obszarów chronionych Natura 2000 opartego na europejskiej sieci ekologicznej ECONET. W Polsce program Corine jest realizowany w trzech działach tematycznych:

  • Corine land cover – dotyczący użytkowania ziemi i oparty na analizie zdjęć satelitarnych,
  • Corinair – służy do poznania głównych źródeł emisji i rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń powietrza oraz doprowadzić ma do wypracowania spójnej i wiarygodnej metodologii ich pomiaru i monitoringu
  • Corine biotopes – obejmuje identyfikacje, inwentaryzację i opis miejsc, których ochrona jest szczególnie istotna dla zachowania dziedzictwa przyrodniczego Europy.

Baza Corine biotopes została wykonana w Polsce dzięki wsparciu Komisji Wspólnot Europejskich. W ramach jej ochrony w Poznaniu wytypowany został północny odcinek doliny rzeki Warty.

Dolina rzeki Warty, główna oś układu przyrodniczego Wielkopolski stanowi korytarz ekologiczny o randze krajowej. Jednocześnie jest jednym z elementów europejskiej sieci ekologicznej ECONET PL tworzącej obszary węzłowe składające się z biocentrów, korytarzy ekologicznych i bogactw ekosystemów. W sąsiedztwie Poznania znajdują się obszary węzłowe o znaczeniu międzynarodowym jakWielkopolski Park Narodowy (oznaczony symbolem 10M) oraz obszary o znaczeniu krajowym: pojezierze gnieźnieńskie (6K), korytarze rzek - kanału mosińskiego (24K), poznański Warty (25K), śremski Warty (27K).